PRZYPISY
Vinum demonum - wino szatańskie.
Pompa mortis... - ceremoniał związany ze śmiercią jest bardziej przerażający niż sama śmierć.
Cogita cuamdiu... - Pomyśl, jak długo robisz ciągle to samo. Po to, aby nie bać się śmierci, nie trzeba być ani odważnym, ani nieszczęśliwym, wystarczy mieć odrazę do życia. (Seneka, Ep. X 1, 6; por. także III 3, 26).
Livia, coniugii nostri... - Liwio, pamiętaj o naszym małżeństwie i bądź zdrowa i szczęśliwa. (Swetoniusz, Aug. 99).
Iam Tiberius...-Już Tyberiusz na ciele i siłach zmarniał, a jeszcze nie opuszczała go obłuda. (Tacyt, Ann. VI 50).
Ut puto... - Mam wrażenie, że staję się bogiem. (Swetoniusz, Vesp. 93; por. także Dio Cassius LXVI 17).
Fen, si ex re... - Nuże, ugodźcie, jeżeli wam się wydaje, że tego wymaga dobro państwa. (Tacyt, Hist. I 41; por. także Swetoniusz, Galba 20).
Adeste, si... - Zbliżcie się, jeżeli trzeba, żebym jeszcze coś zrobił, bo czasu już mam niewiele. (Dio Cassius LXXVI 17)-
Qui finem... - Kto ostatni moment życia uważa za taki sam dar przyrody jak wszystko inne, co od niej pochodzi. Dokładny cytat brzmi: Qui spatium vitae extremum inter munera ponit Naturae. (Juvenalis, Sat. X 357)-
Nunc Dimittis - początek słów wypowiedzianych przez star rego Symeona: Teraz puszczasz sługę twego, Panie, według słowa twego, w pokoju; gdyż oczy moje oglądały zbawienie Twoje. (Ewangelia Łukasza II 29).
Extinctus... - kto był kochany za życia, będzie kochany i po śmierci. (Hor. Ep. II i, 14; por. także Promus fol. 2a).
Ecce in deserto -on jest na pustyni. Ecce in penetrałibus - on jest w świątyni.
In veste... - niech będzie rozmaitość w odzieży, ale niech nie będzie rozpruta. (Promus fol. 96).
Devita profanas... - strzeż się tego, czegoć powierzono, a brzydź się świecką próżnomównością i sprzeczaniem około fałszywie nazwanej umiejętności. (List Pawła do Tymoteusza VI 20).
Tantum religio... - Że zbrodnie rodzi zbyt często właśnie religia zdrożna. (Lukrecjusz, 0 naturze wszechrzeczy 5, 83).
Ira hominis... - Gniew ludzki nie może dokonać sprawiedliwości boskiej. (List Jakuba I 20--cytowane z'pamięci).
Optimum elige... - wybierajcie zawsze rzeczy najlepsze, a przyzwyczajenie uczyni je także przyjemnymi i łatwymi. (Zdanie Protagorasa przekazane przez Plutarcha, De exilio 8).
Vetulam... - Staruszkę swoją przeniósł nad nieśmiertelność (Plutarch, Gryll. I; por. także: Gicero, De orat.).
Nonestcuriosus... - Nie jest ciekawy, kto nie byłby również zazdrosny. (Plautus, Stich. I 3, 55).
Per saltum - jednym skokiem. Str. 36. Ouanta patimur - jak wiele cierpimy. Str. 38. Inmdia festos...- zawiść nigdy nie świętuje. Str. 40. Satis magnum... - Stanowimy wzajem dla siebie dość wielki teatr. (Seneka, Ep. I 7, 11).
Cum non... - Skoro nie jesteś tym, czym byłeś, dlaczego nie będąc już tym samym, chcesz żyć dalej? (Gicero, Ep. ad Fam. VII 3).
Illi mors... - Najcięższą jest śmierć człowieka, który umiera znany przez wszystkich, ale nieznany dla siebie. (Seneka, Thyest.
II 401).
Et conoersus... - I widział Bóg wszystko, co uczynił a oto było bardzo dobre. (Genesis I 31; u Bacona cytowane z pamięci).
Omnium consensu... - zgodnym zdaniem wszystkich uzdolniony był do panowania pod tym warunkiem, żeby nie panował. (Tacyt, Hist. I 50).
Solus imperantium... - on jeden jako cesarz zmienił się na lepsze. (Tacyt, Hist. I 51).
Ille etiam... - on także często przestrzega, że grożą ukryte rokosze i zdrady oraz nabrzmiewają utajone wojny. (Wergiliusz, Georg. I 465).
Mam terra... -ją, jak mówię, zrodziła jako ostatnią siostrę Coei i Enceladusa matka Ziemia podrażniona gniewem bogów. (Wergiliusz, Aen. IV 179).
Conflata magna... - znienawidzonego cesarza czy to dobre, czy złe czyny równą ściągały nienawiść. (Tacyt, Hist. I 7).
Erant in officio... - żołnierz był ochoczy, lecz wolał nad rozkazami wodzów mędrkować, niż ich słuchać. (Tacyt, Hist. II 40).
Primum mobile -- pierwszy motor.
Liberius quam... - swobodniej, niżby kazała świadomość ich dostojeństwa. (Tacyt, Ann. III 4).
Sofoam cingula... - On pas królów rozwiązuje, (Job XII 18).
Hinc usura... -- Stąd żarłoczna lichwa i gwałtownie narastające procenty, stąd upadek zaufania i wojna korzystna dla wielu. (Lucan, Phars. I 181).
Dolendi modus... - Ból ma swoją miarę, obawa zaś jej nie ma. (Pliniusz Młodszy, Ep. VIII 17).
Materiom superabit...--Praca posiada większą cenę niż materiał. (Owidiusz, Met. II 5).
Sylla nesciuit... - Sulla nie znał liter, nie mógł dyktować.
Legi a se...-Ja żołnierzy sobie dobieram, nie kupuję. (Tacyt, Hist. I &).
Si vixero...-Jeśli zwyciężę, państwo rzymskie nie będzie więcej potrzebowało żołnierzy. (Flawiusz Vospioeus, Prób. 20).
Atque is kabitus... - Taki był stan umysłów, że na najbardziej chwalebny ten czyn odważyło się niewielu, więcej go chciało, a wszyscy do niego dopuścili. (Tacyt, Hist. I 28).
Non deos... - Nie ten jest bezbożny, kto przeczy istnieniu bogów powszechnie uznawanych, lecz ten, kto uczy, że bogowie są tacy, jakimi wyobraża ich sobie pospólstwo. (Diogenes Laertios, X 123 - z przekładu łacińskiego.).
Non est tam... - Nie należy już mówić, jaki jest lud, tacy są jego kapłani, bo dziś kapłani są sto razy gorsi od ludu. (Bernard z Clairvaux, Serm. ad Pastores. Opera p. 1 732).
Quam volumus... - Chociaż senatorowie, kochamy siebie więcej, niż chcemy, jednak nie przewyższaliśmy ani Hiszpanów ilością, ani Galów siłą fizyczną, ani Punijczyków przebiegłością, ani Greków sztukami pięknymi, ani wreszcie samych Itaków i Latynów właściwym dla tego ludu i tej ziemi rodzimym i wrodzonym uczuciem, lecz wszystkie ludy i narody przewyższyliśmy pobożnością i religijnością oraz tą jedyną mądrością, w której doszliśmy do przekonania, że wszystkim rządzi i kieruje wola bogów nieśmiertelnych. (Gycero, De hor. resp. 9).
Sunt plerumąue...- zachcenia królów są najczęściej gwałtowne i wzajemnie sobie przeciwne. (Nie Tacyt, lecz Salustiusz, Bell. Jtig. 113).
Vena porta - żyła bramna (anat.).
Memento quod... - Pamiętaj, że jesteś człowiekiem, ale nie zapominaj przy tym, że jesteś zarazem bogiem albo namiestnikiem Boga na ziemi.
Plenus rimarum... - Jestem pełna podstępów i sposobów. (Terencjusz, Eun. I a, 35).
Non inueniet...- Izali znajdzie już wiosnę na ziemi? {Łukasz, XVIII 8).
Principis est... - Największym talentem monarchy jest znać dobrze swoich ludzi. (Martialis, Epigr. VIII 15).
Secundum genem - wedle rodzajów.
Optitni consiliarii... - najlepszymi doradcami są umarli. (Parafraza powiedzenia Alfonsa Aragońskiego).
In nocte consilium ~ noc przynosi radę. (Gaisford, Par. Gr.B- 359)-
Hoc agere - to uczynić.
Mitte ambos - wyślij obu nagich do kraju obcego, a wtedy zobaczysz. (Diogenos Laertios, II 73 - z przekładu łacińskiego).
Se non dwersas... - nie żywi on sprzecznych nadziei, lecz baczy jedynie na bezpieczeństwo Nerona. (Tacyt, Ann. XIV 57).
Prudens advertit... - Prostak wierzy każdemu słowu, ale ostrożny zrozumiewa postępki swoje. (Księga przypowieści Salomonowych, XIV 15).
Sui ąmantes... - ludzie zakochani w sobie nie muszą się obawiać rywali. (Cicero, Ąd Quint. frat. III 8).
Magno conatu... - z wielkiego wysiłku błahostki. (Terencjusz, Heaut III 5, 8).
Respondes altero... - jedną brew podnosząc, drugą opuszczając odpowiadasz, że nie lubisz okrucieństwa. (Cicero, In Pis. 6).
Hominem delirum... - Głupi jest człowiek, któremu wydaje się, że lekkim słowem skruszy ciężar rzeczy. (Nie Aulus Gellius, lecz Kwintylian X, 1).
Magna cititas...--wielkie państwo, wielka samotność. {Adagia, 506).
Participes curarum - współuczestnikami trosk.
Haec pro... - Przez wzgląd na naszą przyjaźń nie chciałem tych zastrzeżeń przed tobą ukrywać. (Tacyt, Ann. IV 40).
Negotiis pares - towarzysze pracy.
Terra potens... - Kraj potężny wojskiem i żyznością roli.
Ius civitatis - prawo państwowe, Ius commercii - prawo handlowe, Ius connubii -. prawo małżeńskie, Ius hereditatis - prawo dziedziczenia, Ius suffragii - prawo głosowania, Ius honorum - prawo piastowania urzędów.
Consilium Pompeii... - Plan Pompejusza jest zupełnie w duchu Temistoklesa; sądzi on bowiem, że kto panuje na morzu, ten panuje nad sytuacją. (Cicero, Ad Att. X 8).
Sospetto licencia fede - podejrzenie jest kresem zaufania.
Parce puer,.. - chłopcze, oszczędzaj bata, a energiczniej używaj cugli. (Owidiusz, Met. II 127).
In sttMo... - W dążeniu do powiększenia dobytku okazywało się, że idzie nie o zysk dla chciwości, lecz o narzędzie dla dobroci. (Cicero, Pro rab. Posth. a).
Quifestinat... - Kto się prędko chce zbogacić, nie bez winy. (Księga Przypowieści Salomonowych, XXVIII 20).
In sudore... - w pocie czoła bliźniego. .
Testamenta et... - Testamenty i bezdzietnych jakby w sieci chwyta. (Tacyt. Ann. XIII 42).
At domus... - Będzie ród Eneasza całemu światu panować, jego synów synowie i wnuki, i wnuków prawnuki (Wergiliusz, Aen. III 97, z Homera II. XX 307, 8.)
Fenient annis...-Kiedyś po wielu latach przyjdzie taki czas, kiedy Ocean rozluźni swoje więzy i odsłoni się ziemia ogromna. Tyfis odkryje nowe kraje i nie będzie na świecie żadnego najdalszego niepoznanego zakątka. (Seneka, Med, II 374-8).
Philippis iterum...- Ujrzysz mnie znowu pod Philippi. (Appianus, Bell. Civ. IV 134).
Tu quoque, Galba... - Ty, Galbo, również zakosztujesz władzy. (Swetoniusz, j. w. Galba mówi o Auguście, nie Tyberiuszu).
Octogesimus... - Dziwny rok osiemdziesiąty ósmy.
Optimus Ule... - Najlepszym mścicielem ducha jest ten, kto więzy serce uciskające zerwał, lecz cierpiał gwałtownie tylko raz. (Owidiusz, Rent. Am. 293, 8-n).
Multum incola... - Długo mieszka dusza moja (między tymi, którzy pokój mają w nienawiści). (Psalm CXX, 6).
Faber quisque... - Każdy sprawcą swego losu. (Ps. Salu-stiusz, Ad. Caes. I 1, 2).
Serpens nisi.,. - Wąż nie byłby wężem, gdyby nie pożarł węża. (Adagia, 82).
In illo mro... - W mężu tym było tyle mocy ciała i ducha, że gdziekolwiek by się urodził, zgotowałby sobie, zapewne, szczęśliwy los. (Liwiusz, XXXIX 40).
Versatile ingenium - obrotną naturę.
Caesarem portas... - Wieziesz Cezara i jego szczęście. (Plutarch, Coes. 38).
Ignauum fucos... - szerszenie powstrzymują opieszałe bydło przed przepaściami. (Wergiliusz, Georg. IV 168).
In sudore tndtus tui... - w pocie czoła twego będziesz pożywał chleb twój.
In sudore mdtus alieni - w pocie czoła bliźniego twego.
Concessum propter... - dla zatwardzenia serca waszego. (Mateusz, XIX 8).
Juventulem egit... - spędził młodość wśród błędów, raczej wśród szaleństw.
Idem manebat... - Pozostał nie zmieniony, a wypadało się zmienić. (Gicero, Brut. 95).
Ultimaprimis...-'nie godziło się. (Liwiusz, XXVIII 53).
Pulckronum autumnus... - pięknych ludzi i jesień piękna.
Ubi peccat... -- kto w jednym zgrzeszył, naraża się w drugim.
Ver perpetuum - wieczną wiosnę.
Iniguum petas... - Ażeby dostać tyle, co się należy, żądaj więcej. (Kwintylian, Inst. Or. IV 5, 16).
Abeunt studia... - Studia przechodzą w obyczaje. (Owidiusz, Her. XV 83).
Cymini sectores - ci, co najdrobniejsze ziarnko dzielą na części.
Tanąuam... -jakby jednym z nas.
Primum mobile - początku ruchu.
Speciesuertutibus...- gatunki pod względem zalet podobne.
Nomen bonum... - Lepsze jest imię dobre niżeli maść wyborna. (EccL VII 1).
Spreta conscientia - nieświadomie.
Laudando praecipere- pochwałą pouczać. (Ep. III 18).
Pessimum genus... - najgorszy rodzaj wrogów są chwalcy.
Magnificabo apostolatum...--uświetnię swoje posłannictwo.
Qui de contemnenda... - Ci, którzy piszą książki o pogardzie, opatrują je jednak nazwiskiem. (Gicero, Tusc. Disp. I 15).
Omnium, quae... -Umiejąc jakoś zręcznie wszystko to, co mówił i czynił, w korzystnym świetle przedstawić. (Tacyt, Hist. II 81).
Omnis fama... - Każda plotka wychodzi od domowników.
Perpetui princepes - władcy wieczni; Liberatores - oswobo-dziciele, Salvatores - zbawcy, Propagatores - rozszerzyciele państwa, Propugnatores - obrońcy państwa, Patres patriae - ojcowie ojczyzny.
Participes curarum - współtowarzysze trosk, Duces belli - wodzowie wojenni, Negotiis pares -- dorastający do zadań.
Fons turbatus'... - jako źródło nogami pomącone albo zdrój zepsuty: tak sprawiedliwy, który upada przed niezbożnym. (Przypowieści Salomonowe, XXV 26).
Qui fortiter...- kto bardzo nos wyciera, wyciska krew. (Przypowieści Salomonowe, XXX 33).
Pluet super... - wyleje jako deszcz na pobożnych sidła, ogień 1 siarkę.... (końcowe wiersze Psalmu XI, 6).
Judicis officium... - Do obowiązków sędziego należy nie tylko rozpatrzenie samej sprawy, ale jej okoliczności itd.
Amici curiae - przyjaciółmi trybunału.
Parasiti curiae - pasożytami trybunału.
Salus populi...-'Dobro narodu najwyższym prawem. (Nie w Dwunastu Tablicach ale u Cicerona, De leg. III 3, 8).
Nos scimus... - wiemy, że dobry jest zakon, byleby go kto przystojnie używał. (List I Pawła do Tymoteusza I 8).
Animasaue in... - całą duszę wkładają w zadanie rany> (Wergiliusz, Georg. IV 238).
Telam honoris... - honor nie nazbyt czuły.
Communia maledicta - przestępstwa pospolite.
---